Nhồi máu cơ tim: Nguyên nhân, dấu hiệu, cách sơ cứu và phòng ngừa hiệu quả

Nhồi máu cơ tim là một cấp cứu tim mạch nguy hiểm, có thể gây tổn thương cơ tim không hồi phục và đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Khi mạch máu nuôi tim bị tắc nghẽn, thời gian càng kéo dài, cơ tim càng bị tổn thương. Vì vậy, bạn cần nhận biết các dấu hiệu nhồi máu cơ tim để xử lý kịp thời, nhằm tăng cơ hội điều trị hiệu quả và hạn chế biến chứng.

1. Nhồi máu cơ tim là gì? Có mấy loại? 

Nhồi máu cơ tim (đột quỵ tim) là hiện tượng một vùng cơ tim bị hoại tử vĩnh viễn do thiếu oxy, hệ quả trực tiếp từ việc động mạch vành bị tắc nghẽn. Tình trạng này hầu hết xuất phát từ sự hình thành cục máu đông (huyết khối) ngay tại vị trí mảng xơ vữa cholesterol trong lòng mạch bị nứt vỡ.

Theo báo cáo lâm sàng, tổn thương cơ tim là một quá trình tiến triển. Do đó, thời gian xử trí càng chậm trễ, diện tích cơ tim bị hoại tử càng lan rộng, khiến tỷ lệ tử vong và biến chứng sau biến cố tăng lên gấp nhiều lần.

Nhồi máu cơ tim (hay còn gọi là “đột quỵ tim”) là tình trạng một phần cơ tim bị hoại tử

Phân loại nhồi máu cơ tim dựa trên kết quả điện tâm đồ (ECG)

• STEMI (Nhồi máu cơ tim có ST chênh lên): Động mạch vành thường bị tắc hoàn toàn, triệu chứng rõ ràng, mức độ nguy hiểm cao và cần can thiệp cấp cứu ngay.
• NSTEMI (Nhồi máu cơ tim không có ST chênh lên): Tắ c nghẽn một phần, triệu chứng có thể nhẹ hoặc không điển hình nên dễ bị bỏ qua, nhưng vẫn là một dạng nhồi máu cơ tim cấp nguy hiểm.

Tại Việt Nam, nhồi máu cơ tim là một trong những nguyên nhân tử vong tim mạch hàng đầu. Người bệnh sống sót sau nhồi máu cơ tim có nguy cơ tái phát và tỷ lệ tử vong cao gấp nhiều lần so với người khỏe mạnh cùng độ tuổi, đặc biệt nếu bỏ lỡ giai đoạn cấp cứu sớm. 

Nhồi máu cơ tim có thể xảy ra ở người trẻ tuổi. Các thói quen như hút thuốc lá, ít vận động, ăn nhiều chất béo, căng thẳng kéo dài và sử dụng chất kích thích làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở mọi lứa tuổi, kể cả người trẻ.

2. Yếu tố nguy cơ gây đột quỵ tim (nhồi máu cơ tim)

Nhồi máu cơ tim thường không xảy ra đột ngột mà là kết quả của quá trình xơ vữa động mạch kéo dài trong nhiều năm. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm: 

2.1 Yếu tố nguy cơ không thể thay đổi

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim nhưng không thể kiểm soát gồm:

• Tuổi tác: Nguy cơ tăng theo tuổi, đặc biệt sau 45 tuổi ở nam và 55 tuổi ở nữ.
• Giới tính: Nam giới có nguy cơ cao hơn ở độ tuổi trẻ. Sau mãn kinh, nguy cơ ở nữ giới tăng đáng kể.
• Di truyền: Tiền sử gia đình mắc bệnh mạch vành sớm hoặc nhồi máu cơ tim làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

2.2 Yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát

Phần lớn các trường hợp nhồi máu cơ tim liên quan đến những yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát, bao gồm: tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu (đặc biệt LDL-cholesterol cao), đái tháo đường, hút thuốc lá, thừa cân/béo phì, ít vận động và stress kéo dài.

Các yếu tố nguy cơ trên không trực tiếp gây nhồi máu cơ tim mà thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Khi mảng xơ vữa bị nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành và gây tắc động mạch vành. Dưới đây sẽ là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến nhồi máu cơ tim.

3. Nguyên nhân gây nhồi máu cơ tim

3.1 Nguyên nhân trực tiếp

Nguyên nhân trực tiếp gây nhồi máu cơ tim là huyết khối (cục máu đông) làm tắc nghẽn động mạch vành, khiến cơ tim không được cung cấp đủ máu và oxy. Huyết khối thường hình thành sau khi mảng xơ vữa trong thành động mạch vành bị nứt vỡ, kích hoạt quá trình đông máu.

3.2 Quá trình hình thành nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim thường diễn ra theo 3 bước:

Bước 1. Mảng xơ vữa bị nứt vỡ: Mảng xơ vữa trong động mạch vành trở nên không ổn định và bị nứt vỡ, làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu.

Bước 2. Hình thành cục máu đông: Tiểu cầu nhanh chóng bám vào vị trí tổn thương và kết hợp với fibrin để tạo thành cục máu đông.

Bước 3. Tắc động mạch vành, gây hoại tử cơ tim: Cục máu đông lớn dần, gây bít tắc một phần hoặc hoàn toàn động mạch vành. Khi dòng máu giàu oxy không thể đến cơ tim, các tế bào cơ tim sẽ bị tổn thương và hoại tử nếu không được tái thông kịp thời.

Cục máu đông làm tắc động mạch vành gây nhồi máu cơ tim

4. Nhồi máu cơ tim có những dấu hiệu nào? Biến chứng của nhồi máu cơ tim

4.1 Dấu hiệu nhận biết nhồi máu cơ tim

Triệu chứng lâm sàng của cơn đột quỵ tim có sự khác biệt lớn tùy thuộc vào giới tính, độ tuổi và các bệnh lý nền đi kèm.

4.2 Biến chứng của nhồi máu cơ tim

Biến chứng của nhồi máu cơ tim được chia thành hai nhóm: cấp tính và lâu dài.

• Biến chứng cấp tính: Rối loạn nhịp tim, suy tim cấp và sốc tim. Đây là những tình trạng có thể đe dọa tính mạng và cần được xử trí khẩn cấp.
• Biến chứng lâu dài: Suy tim mạn do cơ tim bị hoại tử không thể phục hồi và tái nhồi máu cơ tim. Khoảng 10% người bệnh có thể tái phát trong năm đầu sau nhồi máu cơ tim.

Có 2 loại biến chứng của nhồi máu cơ tim: cấp tính và lâu dài

5. Cần làm gì khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim?

Thời gian vàng trong nhồi máu cơ tim

Thời gian vàng của nhồi máu cơ tim là khoảng 90 phút đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Đây là giai đoạn quan trọng để tái thông động mạch vành, giúp hạn chế tổn thương cơ tim và giảm nguy cơ tử vong. Mỗi phút chậm trễ có thể làm khoảng 2 triệu tế bào cơ tim chết đi. Cơ tim đã hoại tử không thể phục hồi.

Cách sơ cứu nhồi máu cơ tim

• Bước 1. Gọi ngay 115 khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim và làm theo hướng dẫn của nhân viên tổng đài
• Bước 2. Để người bệnh nghỉ ở tư thế nửa ngồi hoặc tư thế người bệnh cảm thấy dễ chịu nhất, nới lỏng quần áo và hạn chế vận động.
• Bước 3. Tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) nếu người bệnh ngừng tim hoặc ngừng thở trong lúc chờ cấp cứu.

Không nên chờ triệu chứng tự hết, tự ý dùng thuốc hoặc ưu tiên tự đưa người bệnh đến bệnh viện thay vì gọi cấp cứu 115.

6. Cách phòng ngừa nhồi máu cơ tim

Phòng ngừa nhồi máu cơ tim cần tập trung vào việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ, tầm soát tim mạch định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh để giảm nguy cơ hình thành cục máu đông và tổn thương động mạch vành.

• Kiểm soát các chỉ số nguy cơ: Duy trì huyết áp dưới 130/80 mmHg, LDL-cholesterol dưới 70 mg/dL (ở người nguy cơ cao) và kiểm soát đường huyết theo mục tiêu điều trị của bác sĩ.
• Tầm soát tim mạch định kỳ: Người trên 40 tuổi hoặc có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên khám định kỳ và thực hiện các xét nghiệm, thăm dò cần thiết theo chỉ định.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Bỏ thuốc lá, duy trì vận động ít nhất 150 phút/tuần, kiểm soát cân nặng, ăn uống cân đối và hạn chế căng thẳng kéo dài.

Xem thêm

Những bài thể dục tốt cho tim mạch tại nhà và lợi ích khi tập

10 loại thực phẩm tốt cho tim mạch mà người bệnh nên bổ sung

Chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch, phòng ngừa nhồi máu cơ tim cùng viên uống NattoEnzym

Bên cạnh việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ và duy trì lối sống lành mạnh, nhiều người lựa chọn bổ sung NattoEnzym như một giải pháp hỗ trợ sức khỏe mạch máu, đặc biệt ở nhóm có nguy cơ liên quan đến huyết khối.

Viên uống hỗ trợ làm tan huyết khối NattoEnzym

• Nattokinase hỗ trợ quá trình tiêu sợi huyết: NattoEnzym chứa nattokinase, enzyme có nguồn gốc từ đậu tương lên men (natto) của Nhật Bản. Nattokinase được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ phân giải fibrin, góp phần duy trì lưu thông máu và hỗ trợ giảm nguy cơ hình thành huyết khối (cục máu đông).
• Hỗ trợ giảm nguy cơ liên quan đến nhồi máu cơ tim do huyết khối: Nhồi máu cơ tim xảy ra khi cục máu đông gây tắc nghẽn động mạch vành, làm gián đoạn dòng máu nuôi cơ tim. Vì vậy, việc hỗ trợ sức khỏe mạch máu và kiểm soát nguy cơ huyết khối có vai trò quan trọng trong chăm sóc tim mạch chủ động.
• Chất lượng sản phẩm: NattoEnzym đạt chứng nhận JNKA của Hiệp hội Nattokinase Nhật Bản về hàm lượng và hoạt tính nattokinase.

3 sản phẩm viên uống NattoEnzym hỗ trợ làm tan cục máu đông: NattoEnzym 670FU, NattoEnzym 1000FU và NattoEnzym DHA EPA

Lưu ý: NattoEnzym là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, không thay thế thuốc điều trị hoặc thuốc dự phòng theo chỉ định của bác sĩ.

Hy vọng những thông tin trên giúp bạn hiểu rõ hơn về nhồi máu cơ tim, cách nhận biết và phòng ngừa bệnh hiệu quả. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch cho bản thân và gia đình. Chúc bạn và gia đình luôn khỏe mạnh!

7. Các câu hỏi liên quan đến nhồi máu cơ tim (đột quỵ tim)

Nhồi máu cơ tim có di truyền không? Có. Tiền sử gia đình làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, nhưng nguy cơ có thể giảm nhờ lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.

Nhồi máu cơ tim sống được bao lâu? Không có một con số cố định cho thời gian sống sau nhồi máu cơ tim. Nhiều người vẫn sống thêm nhiều năm nếu được cấp cứu sớm, điều trị đúng và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Thời gian sống phụ thuộc vào mức độ tổn thương cơ tim, thời điểm được tái thông động mạch vành, tuổi, bệnh nền, biến chứng và việc tuân thủ điều trị sau xuất viện.

Nhồi máu cơ tim khác đột quỵ não như thế nào? Nhồi máu cơ tim xảy ra khi động mạch vành bị tắc, làm cơ tim thiếu máu và oxy. Đột quỵ não xảy ra khi mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, làm một vùng não bị tổn thương. Hai bệnh ảnh hưởng đến hai cơ quan khác nhau và đều cần cấp cứu 115 ngay.

Nhồi máu cơ tim có tự khỏi không? Không. Cơ tim đã hoại tử không tự hồi phục. Cơn đau ngực có thể giảm rồi xuất hiện lại, nhưng điều này không có nghĩa động mạch vành đã thông. Người bệnh cần được cấp cứu và điều trị ngay.

Tài liệu tham khảo y khoa:

• Tâm Anh Hospital – "Nhồi máu cơ tim là gì? Nhận biết sớm thời gian vàng của bệnh" (định nghĩa, phân loại, giờ vàng 1–2 giờ, nguy cơ tái phát)
• Tâm Anh Hospital – "Cấp cứu đúng cách, kịp thời giúp cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim, đột quỵ" (ước tính mỗi phút chậm trễ mất ~10% cơ hội sống, khuyến cáo gọi 115)
• Mayo Clinic – "Heart attack – Symptoms & causes" (dấu hiệu điển hình/không điển hình, biến chứng)
• World Health Organization – "Cardiovascular diseases (CVDs)" fact sheet (yếu tố nguy cơ, khuyến nghị phòng ngừa)
• New England Journal of Medicine – "Door-to-Balloon Time and Mortality among Patients Undergoing Primary PCI" (nguồn gốc mốc 90 phút door-to-balloon theo AHA/ACC)
• Japan NattoKinase Association (JNKA) – trang chính thức, thông tin về chứng nhận JNKA cho nattokinase